04 апреля 2025 г.
Республиканский конкурс стихов собственного сочинения, сочинений (рассказов), посвященных 80-летию Победы в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.
Ан пултӑр вӑрҫӑ ҫӗр ҫинче
(Автор Майков И.В.)
Вӑрӑ-хурах пек систермесӗр
Тăшман пуçланӑ вӑрҫӑна.
Вĕлернӗ шутсӑр, шеллемесӗр
Пĕр айăпсӑр мӗн чуль ҫынна.
Фашизм ҫӗнтерме шутланӑ,
Пит хӑвăрт иртнӗ вăрҫӑра.
Иккĕленмесӗр каппайланнӑ,
Тĕнче кӗҫ пулӗ ман алра.
Тăван ҫӗр шывӑн хӗрлӗ ҫарӗ
Ун умĕнче пуҫне тайман.
Пĕр чарăнмасӑр кунӗн-ҫӗрӗн
Вӑл хӑй ӑна канӑҫ паман.
Малтанлӑха пит йывӑр пулнӑ,
Чакни те пулнӑ каялла.
Анчах, тăшман та хӑварт туйнӑ –
Кунта утаймӑн маршпала.
Тăватӑ ҫул хушши кӗрленӗ
Тĕнче вӑрҫийӗ ҫĕр ҫинче.
Тӑшман тӗп хулинче вӗҫленнӗ,
Ҫӗнтерӳпе ҫу кунӗнче.
Ҫӗр-шывсенче паян чыслаҫҫӗ
Ҫав аслӑ Ҫӗнтерӳ кунне.
Шур ҫӳҫлӗ салтаксем утаҫҫӗ
Строя тӑрса палӑк патне.
Палӑк умне вӗсем хураҫҫӗ
Юн пек хӗп-хӗрлӗ чечексем.
Пирӗн ҫине пăхса калаҫҫӗ:
«Ан курӑр вӑрҫӑ, ачамсем!»
Ветерансем
(Автор Майков И.В.)
Ветерансем паян çакаççĕ
Паттăрлăх паллисене.
Çĕршывра паян чыслаççĕ
Чаплă Çĕнтерÿ кунне.
Марш кĕввийĕсем янраççĕ
Çĕклесе кăмăлсене.
Шур çуçлĕ ватăсем хураççĕ
Чĕр чечексем палăк умне.
Пĕр самант шăпах тăраççĕ
Пуç тайса паттăрсене.
Куçĕсем çеç шывланаççĕ:
Мĕн чуль çухатнăтуссене…
Кĕç пухăнса строя тăраççĕ
Çухатман йăрăслăхне.
Çирĕппĕн пусса иртеççĕ
Честь парса палăк умне!
Аслă Çĕнтерĕве – 80 çул
Тăлăх пурнăç – пурнăç мар
Чылай çул иртрĕ унтанпа,
Нумай шыв юхрĕ анатла.
Пĕрех иртни пуçран тухмасть,
Яш ĕмĕре чĕре манмасть.
– Телей курма çуратнă, –
Тесе шутланă килтисем.
Пиччепе пĕрле вылянă,
Хаваслă пулнă вăхăтсем.
Пĕр самантрах арканнă
Атте-аннен телейĕсем.
Ыр туйăмсене таптанă
Хаяррăн нимĕç салтаксем.
Ик ачапа тăрса юлнă
Анне аттесĕр килĕнче.
Куççульне пиртен пытарнă
Каçсерен минтер çинче.
Ял халăхĕпе пĕр тан ĕçленĕ
Ир пуçласа мĕн çĕрлеччен.
Тыр-пулне те тирпейленĕ
Вăй-халĕ мĕн çитиччен.
Пиччене киле хăварнă
Пĕчĕк йăмăкне пăхма.
Ĕмкĕч чăмласа хыптарнă
Хырăмĕ пит выçнă вăхăтра.
Хĕл каçма пит йывăр пулнă,
Вутти çителĕклĕ пулман.
Юрать вăрманĕ çывăх пулнă,
Çунашка алран кайман.
- Çăва тухиччен тÿсесчĕ, -
Анне калатчĕ кашнинчех.
Хĕвел ăшши çитетчĕ
Пурне валли те кулленех.
Çапла тÿссе ирттернĕ
Ял халăхĕ сивĕсене.
Пĕрле ларса вуланă
Виç кĕтеслĕ çырусене.
Усал хыпар килсессĕн
Йăпатнă пĕр-пĕрне.
Ĕçпе часах мантарнă
Тÿсме çук йывăр хуйхине.
Атте часах çырмастчĕ,
Анне кĕтечĕ чунтанах.
Пит хурлăхлăн вара çÿретчĕ,
Хыпарĕ пулмасан часах.
Атте вилни çинчен пĕлсессĕн,
Анне шап! ÿкрĕ çĕр çине.
Кайран, тăна кĕрсессĕн,
Юхтарчĕ вĕри куççульне.
Пирпе пĕрле йĕреççĕ
Васкавлăн килнĕ кÿршĕсем.
Мана пуçран лăпкаççĕ
Куккан чи аслă ачисем.
***
Шкул вăхăчĕ те çитрĕ –
Васкаççĕ парта хушшине.
Пичче те урокран юлмарĕ,
Вĕренетчĕ мĕн ыйтнине.
Кĕл улмине чиксе хуратчĕ
Пиртен çĕленĕ сумкине.
Кив кĕнекине чикетчĕ,
Унпа пĕрле кăранташне.
Пичче шкултан килессине
Пит чăтăмсăр кĕтеттĕм.
Унта мĕн вĕреннине
Йăлтах ыйтса пĕлеттĕм.
Пĕчĕккĕн çулсем те иртрĕç,
Тÿрленкелерĕç сурансем.
Ял çыннисем хыт кĕтрĕç:
- Хăçан килеççĕ арçынсем?
Вăрçă пĕтнине пĕлсессĕн,
Йĕме пуçларĕç ялсенче.
Çурри ытла килмерĕç,
Выртаççĕ вăрçă хирĕнче.
Анне те аттене пит кĕтрĕ,
Куçсем каймарĕç çул çинчен.
- Йăнăшма пултарнă, - терĕ, -
Çитет пуль каçĕ пуличчен.
Çук. Кĕтсе вăл илеймерĕ
Юратнă хăйĕн мăшăрне.
Юнашар ларасси пулмарĕ,
Кураймарĕ унăн сăн-питне.
Чылайччен хурланса çÿрерĕ,
Арçынсăр йывăр пурăнма.
Ачисем çинчен манмарĕ:
- Ура çине тăратмалла.
Пичче те манăн тĕрекленчĕ,
Çулла кĕтÿ пăхма çÿретчĕ.
Хĕлле чупатчĕ шкулалла,
Вĕренме шутлатчĕ малалла.
Анчах ĕмĕтленни пулмарĕ,
Инкекĕ кĕчĕ çак киле.
Сарăмсăр анне те вилчĕ,
Хăварчĕ сĕм тăлăха пире.
Ĕне пурри çăлса хăварчĕ
Ачасене выçă ларасран.
Колхоз та тĕксе ямарĕ,
Пулăшатчĕ май пур таран.
****
Пĕр самант асран тухмарĕ,
Вырнаçнă вăл чĕре варне.
Пуçăм темшĕн-çке манмарĕ
Тахçан иртнĕ кунсене.
Ĕнесем кĕтĕве каятчĕç
Çуллахи ăшă кунсенче.
Пирĕн Тонька та çÿретчĕ,
Савăнтаратчĕ тутлă сĕчĕпе.
Пĕр каçхине киле килмерĕ,
Çĕтсе юлнă-ши пулас.
- Шырама каям-ха, - терĕм, -
Вăрман хĕрне çитсе тупас.
Çумăр пĕлĕчĕсем килеççĕ
Çăмха евĕр йăванса.
Катара çиçĕмсем çиçеççĕ,
Сасси килетчĕ янратса.
Васкаса чупса пыратăп,
Куçпа шыратăп ĕнене,
Йыхăрса, чĕнсе пăхатăп,
Илтместĕп унăн сассине.
Çывăхрах та çывăхрах
Ялкăшаççĕ çиçĕмсем.
Тавралăха самантрах
Хупăрлаççĕ пĕлĕтсем.
Юнашар шартлатрĕ çиçĕм,
Ÿкрĕм эпĕ çĕр çине.
Ик алăпа ярса çеç тытрăм
Ем-ешĕл симĕс курăкне.
Сив çумăр çуса ячĕ
Витререн тăкнă пекех.
Пуçа йăтма памарĕ
Хĕллехи тăман пекех.
Тем вăхăтран тамалчĕç,
Лăпланчĕç вăйлă çилĕсем.
Вăрман çийĕсем çуталчĕç,
Паллийĕ те – шыв кÿлленчĕксем.
Килелле хăвăрт чуптартăм
Çара уран лапра çипе.
Йĕпеннĕ çи-пуçне туймарăм
Ĕне çукки шухăшĕпе.
Кил хушшинче Тонька тăратчĕ
Курман-илтмен пекех.
Шăна-пăван вăл хăвалатчĕ,
Хÿри вара шăпăр пекех.
***
Çу хыççăн кĕр те çитрĕ,
Шкула та утрăм пĕрмĕш хут.
Çи-пуç енчен чăнах начарччĕ,
Нимĕн те тăваймăн – çук.
Пĕрре çапла шкула çитсессĕн,
Çанталăк улшăнч самантрах.
Юр пĕрчисем, вĕçсе ÿксессĕн,
Çĕре шуратрĕç васкасах.
Пурте вăрттăн пăшăлтатаççĕ,
Тухса вылясшăн юрпала.
Мана çеç йывăр, килĕшмеççĕ –
Шур юр вăл – сивĕ япала.
Çара уран эпĕ ларатăп,
Шур урай та пăр пекех.
Учитель сăмахне илтместĕп,
Ман шухăш юр çинчех.
Чĕре макрать – куççулĕ курăнмасть,
Лăпланас тесен те лăпланмасть.
Юлташ чĕнсен те, сас тухмасть,
Урăхла вăл йышăнмасть.
Хăранипе-ши, сивĕрен-ши
Чĕтре пуçларĕç урасем.
- Киле мĕнле çитес-ши
Шкулта пĕтсессĕн уроксем.
Шăнкăрав сасси илтессĕн,
Пурте васкаççĕ килелле.
Шур юрне алла илсессĕн,
Чăмăрккипе выляççĕ пемелле.
Çăпаталлисем аптрамаççĕ,
Вĕсене пĕрре те сивĕ мар.
Ахăлтатаççĕ, савăнаççĕ,
Çын нуши вăл ним те мар.
Асăрханса утса пыратăп
Çырманалла кĕпер çине.
Хветюка курах каятăп,
Васкаса чупатăп ун патне.
Чун тăвăннине чармарăм,
Кăшкăрса йĕрсех-çке ятăм.
Хветюка хыт ыталарăм,
Шăннине пачах та туймарăм.
Çĕн çăпата вăл ăсталанă
Ман пĕчĕк урасем валли.
Кукка тăллине те панă
Çăпатине сырма валли.
Самантрах эп çунатлантăм
Вĕçме вĕреннĕ чĕпĕ пек.
Çĕн çăпатапа киле уттартăм
Хитре пушмак туяннă пек.
Тăлăх пурнăç – пурнăç мар.
Хуйхи пулнă сахал мар…
Йывăр курнă ачаллах,
Куççулĕ юхнă самаях.
***
Тÿпере сар хĕвелĕ пăхтăр,
Кăтра шап-шурă пĕлĕтсем.
Çĕр çинче мирлĕ пурнăç пултăр,
Тăлăххăн ан ÿсчĕр ачасем.
Лариса Леонидовна Кокшейкина,
Хĕрлĕ Чутай муниципаллă округĕ,
Тракушкăнь ялĕ.
2025 çулхи нарăс уйăхĕ.
Аслă Çĕнтерĕве – 80 çул
Тăван çĕршывшăн
Тăван çĕршывăн Аслă вăрçинче,
Совет халăхĕпе мухтавлă çар,
Ултавлăн тапăннă тăшман çине
Пĕр шухăшлă пулса çĕкленнĕ кар.
Тăван çĕре чунтан юратнăран
Хакланă халăх ĕмĕртен ăна.
Хĕрÿ чун вăйĕ-халĕ пулнăран
Пит харсăр çапăçнă тăшманпала.
Тăшман ылханлă вăрçă вучĕпе
Чура тăвасшăн çуннă ирĕк халăха.
Самай аркатнă хăй хăвачĕпе
Тискер фашист эшкерĕ çĕршыва.
Этем чунне кисретнĕ çак тăшман
Пĕр шелсĕр татнă çыннăн пурнăçне.
Вут-çулăмран пин-пинĕн тухайман
Тăван çĕршывшăн çапăçнă чухне.
Хăюллă халăх паттăр кĕрешсе
Çĕршыв чысне хăварнă сыхласа.
Тăван çĕре кăларнă ирĕке
Чыса та пурнăçран мала хурса.
Çĕр питĕнчен ылханлă тăшмана
Тасатнă пуçĕпех веç тĕппипех.
Вăя хурса çĕнтернĕ тăшмана
Аркатайми тĕрек çирĕппипе.
Фашизм йăхне тĕп тунă çĕр тĕпне
Çут пурнăçлă çĕршывăн хуçисем.
Тăшман пăчланнă ирсĕр йăвинче
Кĕрешнĕрен хăюллă паттăрсем.
Çĕршывшăн çапăçса пуç хунисем
Пурнаççĕ халăх асĕнче ялан.
Этем чăтми вут айĕн тухнисем
Çĕкленĕ тăрăшса çĕн пурнăçа.
Мухтав та чыс фронтпа тыл пĕрлĕхне
Çăлса хăварнăшăн тăван çĕре.
Çак аслă Çĕнтерÿ уяв кунне
Тăван çĕршыв хаклать çут тĕнчере.
Светлана Яруткина,
Хĕрлĕ Чутай муниципаллă округĕ,
Сĕнтĕкçырми ялĕ.
2025, нарăс, 27.
18:00